14. Hai cuốn Tự Điển Lào-Việt và Việt-Lào

Posted on 29.10.2009. Filed under: Xứ Lào - nửa trái tim tôi | Tags: |

Anh Trần Văn Nhược thuộc lớp huynh trưởng của bộ ba Thuận-Tuyên-Sái vừa lược kể trong phần 13. Đức độ và công lao của anh Nhược như thế nào trong công tác xã hội bà con việt kiều ở Savannakhet không ai không nghiêng mình khâm phục, trẻ cũng như già. Theo tôi, bộ ba Thuận-Tuyên-Sái là sự tiếp nối tinh thần vì cộng đồng của bác Tường và anh Nhược để lại (anh Nhược đã qua đời năm 1990). Trước 1975, anh Nhược có tiệm sửa đủ loại xe gắn máy, đặc biệt của Nhật như Yamaha, Honda, Suzuki … Anh Nhược và vợ là chị Trang có khá đông con, tôi chỉ còn nhớ tên mấy người đồng lứa với tôi như Trần Kim Long (hiện ở Pháp), Trần Thị Bạch Điệp (đã qua đời năm 1994), kém tôi vài tuổi như bác sĩ Trần Thị Bạch Lan, Trần Thị Bạch Cúc, bác sĩ Trần Kim Lân …  Người tôi muốn nói tới trong phần nầy là Trần Kim Lân và những công trình văn hoá của Lân.

Trần Kim Lân là con thứ sáu của anh chị Nhược-Trang, cựu học sinh trường tiểu học Lạc Hồng. Sau 1975, Lân về Huế học trung học rồi đại học Y Khoa Huế, tốt nghiệp bác sĩ tây y năm 1989. Lân bị bệnh sốt rét kinh niên mà chính bác sĩ tây y Trần Kim Lân thúc thủ tự chữa không hết, duyên may Lân được sư Tuệ Tâm dùng đông y trị tiệt, do đó Lân cầu học thêm đông y với sư Tuệ Tâm ở Tuệ Tĩnh Đường Diệu Đế, Huế. Học xong, Lân quay về Savannakhet hành nghề bác sĩ, vừa tây vừa ta.

Tôi gặp lại Lân vào năm 1997. Trong câu chuyện bên bàn rượu và cây đàn với vài bạn khác, Lân thẳng thắn phản bác vài chi tiết trong hai tuyển tập viết về Lào do tôi chủ biên năm 1992 và 1993 (1), đặc biệt phần liên quan tới lịch sử Lào kèm chút lịch sử Việt do tôi biên soạn. Lân biết bên Pháp tôi hành nghề vi tính, nên nhân lan man qua địa hạt mới mẻ nầy chúng tôi hạp nhau thêm. Lân mời tôi về nhà, cho tôi coi sơ thảo những gì Lân đã làm được. Tôi chú ý ngay đến cuốn tự điển Lào-Việt còn nằm trong máy vi tính vì đó có cùng chung ưu tư về hai nền văn hoá Việt-Lào mà tôi hằng đeo đuổi nhưng thành thật công nhận thành quả của tôi  không tập trung, cụ thể dài hơi như Lân. Lân tự học vi tính qua sự mày mò trong sách vở. Từ đó, mỗi lần tôi về, chúng tôi đều gặp nhau, trao đổi, đàn hát và Lân lại cho tôi coi thêm nhiều công trình văn hoá Lào-Việt, Việt-Lào cùng các công trình song ngữ Anh-Lào, Pháp-Lào, ngoài tự điển, như Từ Đồng Âm Lào-Việt ; Thành Ngữ, Tục Ngữ Lào-Việt đối chiếu …v.v… Ngoài ra Lân còn cu ki soạn nhu liệu cho các tự điển, thành ngữ do Lân biên soạn. Tất cả còn nằm trong máy hay được in ra giấy trắng đóng thành tập như bản thảo.

Đến mùa Pimay (Tết Lào) năm 2004, tôi lại về. Và trong buổi gặp gở tại hội trường HNVNSV, các anh chị trong ban điều hành có rủ vợ chồng tôi cùng lên Vientiane chơi mấy ngày nhân đại hội người Việt tại Lào. Trên xe, anh Trần Chí Thuận (hội trưởng) đưa cho tôi coi 2 tập sách dày cộm : Đó là Hai cuốn Tự Điển Lào-Việt và Việt-Lào của Trần Kim Lân, tên Lào là Phonesavanh Chanthavong, mỗi cuốn dày gần 1200 trang, khổ 18×26 cm. Ý các anh chị trong HNVNSV là muốn đem bộ tự điển nầy lên Vientiane giới thiệu với đại sứ quán CHXHCNVN và đại diện người Việt các tỉnh khác, may ra giúp Lân phổ biến công trình quí báu nầy.

Bàn về mấy cuốn sách của Lân, có người nêu thắc mắc với tôi giữa sáng tác và  biên soạn. Tôi ghi lại đây quan điểm đã phát biểu : Sáng tác là tự mình tưởng tượng rồi viết ra từ A đến Z. Ví dụ bài thơ Đường Sang Nước Bạn của Tố Hữu, bản nhạc Trương Chi của Văn Cao, cuốn Những Mẩu Chuyện Về Đời Hoạt Động của Hồ-Chủ-Tịch của Trần Dân Tiên… Biên soạn hay biên khảo là viết lại hay “sáng tác” lại theo văn phong, cảm nhận của mỗi người dựa vào những gì đã có từ trước mà đương sự sưu tập, tham khảo được và phải ghi xuất xứ càng chi tiết càng tốt. Ví dụ tập Kim Vân Kiều của cụ Nguyễn Du là một áng thơ được sáng tác lại từ nguồn truyện Thanh Tâm Tài Nhân bên Trung Quốc. Bản Tuyên Ngôn Độc Lập của nước VNDCCH do ông Hồ-Chí-Minh tuyên đọc ngày 02/09/1945 tại Ba Đình-Hà Nội là một văn bản được biên soạn chứ không hoàn toàn là sáng tác vì ý chính, ngay mấy câu đầu, được rút từ nhiều nguồn khác nhau, ví dụ từ bản Tuyên Ngôn Độc Lập của nước Mỹ (1776), từ bản Tuyên Ngôn Nhân Quyền và Dân Quyền của cách mạng Pháp (1791). Tập thơ Nhật Ký Trong Tù cũng vậy. Bộ Bách Khoa Tự Điển VN mới được hoàn thành là một công trình biên soạn tập thể lớn lao, có tham khảo rất nhiều tài liệu Âu-Mỹ, Trung Quốc… Không ai có thể một kiếp, một mình sáng tác nguyên một bộ tự điển. Loạt bài bé nhỏ về xứ Lào ký tên Hàn Lệ Nhân mà các bạn đang đọc cũng nằm trong loại “sáng tác” lại.

Tóm lại, có thể ví von việc biên soạn với chuyện tằm ăn (lá) dâu. Tằm ăn dâu rồi phải nhả ra tơ. Chứ ăn dâu rồi nhả ra dâu thì có khác chi nhân dân anh hùng bao năm mừng khải hoàn ca bằng bo bo độ nào. Thành quả của Trần Kim Lân, đối với tôi, hoàn toàn tương xứng với phương trình Tằm + Dâu = Tơ. Chấm hết. Tơ có thành lụa, lụa có thành y phục, y phục ra sao không thuộc trách nhiệm của tằm mà, ở công đoạn cuối, tùy vào đường kéo, mũi kim, sợi chỉ của người thợ may và, quan trọng nhất, dáng cách của người mặc.

Lân cho biết các sách của Lân đều đã được Cục Xuất Bản CHDCND Lào cấp giấy phép xuất bản. Tôi nói “nghĩa là sách của Lân sẽ còn thiêm thiếp dài dài trong máy”. Lân cười, tiếp ” em cũng đã vác chúng nó về VN rồi đó anh …”.

Nay theo báo chí trên mạng, 05/07/2005 (2), cuốn Tự Điển Lào-Việt của Trần Kim Lân hay Phonesavanh Chanthavong đã được xuất bản và phát hành nhưng không nói rõ do ai chủ xướng và có bao nhiêu ấn bản. Tôi thật sự mừng cho bạn.

Ở Pháp tôi đã có cuốn Tự Điển Việt-Lào của Lê Duy Lương (Hà Nội, 1963), Tự Điển Việt-Lào của Siviengkhek Konnivong (Vientiane, 2002), nhưng hai cuốn nầy không đồ sộ đầy đủ bằng 2 cuốn do Lân dày công biên soạn. Bấy giờ ngồi trong xe, ôm bản thảo bộ tự điển trong tay mà tôi ghê cho sự kiên trì trong thầm lặng của Lân, đúng là “trái tim và bộ óc lớn trong tấm hình hài nhỏ”.

Chương tiếp: Champassak

Make a Comment

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Liked it here?
Why not try sites on the blogroll...

%d bloggers like this: