2. Người Lào Ở Rể

Posted on 29.10.2009. Filed under: Đám cưới Lào |

NHẬN RỂ HAY RƯỚC DÂU
Giữa hai chế độ hôn nhân, theo tập tục bên Lào, sau hôn lễ chú rể về ở nhà cô dâu (người Lào gọi là Vivahamongkhon, người Việt gọi là Gửi Rể); trong khi tại Việt Nam, mục đích chính của hôn lễ là để rước cô dâu về nhà chú rể nơi nàng được yêu cầu sống suốt đời (người Việt gọi là Cưới Dâu; người Lào gọi là Avahamongkhon).

Trong bài nầy chúng tôi không chủ ý truy nguyên mấy tập tục nêu trên. Tuy nhiên, thiển nghĩ cần giới thiệu cùng bạn đọc câu thành ngữ Lào sau đây, may ra có thể giải thích phần nào tại sao chàng trai Lào, sau hôn lễ, lại về ở nhà vợ:

“Au lục phảy ma dù năm nhà,
Pàn au phí hà ma xày hươn”

Dịch:
Đem dâu về ở với mẹ chồng,
Như rước quỉ về bỏ trong nhà.

ngược lai:
“Đảy lục khới ma liểng phò thậu,
Pàn đảy khậu tềm lẩu tềm dia”

Dịch:
Được con rể về nuôi bố vợ,
Khác nào được gạo đầy lẫm, đầy kho.

Tập tục và quan niệm nêu trên phản ánh phần nào bi-hài-thảm kịch “Nàng Dâu Mẹ Chồng” bên Việt Nam.

Lời nàng dâu:
1.
Trách Cha, trách Mẹ nhà chồng,
Cầm thân chẳng biết là vàng hay thau.
Thật vàng chẳng phải thau đâu,
Đừng đem thử lửa mà đau lòng vàng.
2.
Mẹ anh nghiệt lắm anh ơi !
Biết rằng có được ở đời với nhau ?
Hay là vào trước ra sau,
Cho cực lòng thiếp, cho đau lòng chàng.

Lời mẹ chồng:
1.
Của rẻ thật là của ôi,
Cưới phải dâu dại khổ tôi trăm đường.
2.
Bố chồng là lông con lợn,
Mẹ chồng là trợn mắt lên,
Nàng dâu mới về là bà hoàng hậu !

Cảnh chị dâu, em chồng hay ngược lại:

1.
Chín chú không lo bằng mụ o nhọn mồm.
2.
Giặc bên Ngô không bằng bà cô nhà chồng.
3.
Con gái là con người ta,
Con dâu mới thật mẹ cha mua về.
4.
Yêu nhau là chị em gái,
Rái nhau là chị em dâu,
Đánh nhau vỡ đầu là anh em rể.

Mơ ước của đôi bên:

1.
Chẳng tham nhà ngói ba toà,
Tham vì một nỗi mẹ cha anh hiền.
2.
Dâu hiền hơn con gái, rể hiền hơn con trai.

Ở Việt Nam, trường hợp chú rể về ở nhà vợ không phải hiếm, nhưng là một ngoại lệ với lý do chính đáng: Hoặc cô dâu là con gái một, hoặc chú rể là con nhà nghèo mà cha mẹ vợ hứa khả nuôi chàng ăn học để tạo cho chàng một địa vị trong xã hội ; sau rốt hoặc chú rể là con mồ côi. Còn gửi rể lại là chuyện khác.

Dù sao, lệ ở rể chẳng mấy khi bền vì một khi đã có chút khả năng tự túc, chú rể mang vợ ra riêng ngay, ấy bởi Việt Nam có câu tục ngữ:

” Ở rể như chó chui gầm trạn …”

hay

“Rể là khách, dâu là con”.

Phần cô dâu cũng cho ra riêng là chuyện đương nhiên nên – thường – vui vẻ theo chồng mà không hối tiếc gì cả. Trường hợp ” au phí ma dù nay hươn” ( nhận dâu) bên Lào thì hiếm lắm.

TIẾN TRÌNH NGHI THỨC HÔN LỄ

Xưa ở Việt Nam, hôn lễ thường theo tiến trình gồm sáu lễ, tên chữ gọi là Chu Công lục lễ hay Văn Công gia lễ của Chu Hi đời Tống bên Tàu biên soạn và do thái thú người Tàu tên Nhâm Diên truyền vào nước ta như sau: 1. Lễ Nạp Thái tức đánh tiếng ; 2. Lễ Vấn Danh tức hỏi tên tuổi, ngày sinh tháng đẻ của cô gái ; 3. Lễ Nạp Cát tức đính ước, sau khi đã so đôi tuổi kỹ lưỡng ; 4. Lễ Thỉnh Ký tức xin cưới và 6. Lễ Thân Nghênh hay Nghênh Hôn tức đám cưới.

Nay, tục lệ trên rút gọn lại còn:
Lễ chính thức: 1. Đám hỏi ; 2. Đám cưới. Phụ: Bắn tin.

Tương tự tục lệ bên Lào:
Lễ chính thức: 1. Ngan Mặn (Đám Hỏi) ; 2. Ngan Vi Va (Đám Cưới). Phụ: Thạp tham hay Pay Chỏ (thăm dò).

BẮN TIN

Tục Bắn Tin ( Thạp Tham) ở hai nước đều giống nhau tức cha mẹ chàng trai nhờ ông hay bà mai (tiếng Lào: Phò sừ, Mè sừ) đưa tin cho cha mẹ cô gái ý định của mình. Và tuy tự do, cởi mở nhưng cô phù-sáo ( thiếu nữ Lào) cũng vùng vằng e lệ, đỏ mặt tiá tai giống những cô gái các nước Á châu khác khi cha mẹ nêu câu hỏi “chịu” hay “không chịu” . Nàng cũng sẽ “ngây thơ” trả lời, đại khái : ” khà nỏi bò hủ (con không biết), khà nỏi bò au phúa đoọc (con không lấy chồng đâu), khà nỏi chả dù bản cắp phò mè tà lọt si vịt (con sẽ ở vậy với cha mẹ suốt đời …) (sic).

LỄ HỎI THEO PHONG TỤC VIỆT NAM

Sau khi đã thoả thuận điều kiện và cách thức tổ chức rồi, gia đình hai bên mới xem lịch, chọn hay nhờ người chọn và ấn định ngày lành tháng tốt để làm lễ hỏi. Dĩ nhiên, đối với người Việt ở nước ngoài thì, xuân hạ thu đông, ngày lành tháng tốt không gì tốt hơn … tối thứ bảy, đám cười hay đám khóc đều vậy cả.

Lễ ăn hỏi là lễ quan trọng trong việc hôn nhân. Ngày cử lễ, nhà trai dẫn tới nhà gái đồ lễ gồm bánh trái, rượu trà, cau trầu …Nhà gái nhận đồ lễ của nhà trai rồi đem chia cho thân bằng quyến thuộc để báo tin mừng. Nhận lễ ăn hỏi tức là nhà gái đã nhận hẳn việc gả con cho nhà trai. Sau đó chàng rể tương lai phải sêu Tết nhà vợ chưa cưới nghĩa là vào những dịp tết như Nguyên Đán, Đoan Ngọ …, những ngày giỗ chính bên nhà gái, chàng phải có đồ lễ tới gia đình vợ.

LỄ HỎI THEO PHONG TỤC LÀO

Ngan Mặn (lễ hỏi) bên Lào cũng theo tiến trình và cũng quan trọng như bên ta, với sự khác biệt trong điều kiện và nghi thức như sau:

Điều kiện:

1.Khà Khun Phí ( lễ vật cáo yết Thần Hoàng)

Khà Khun Phí là lễ vật nhà trai phải cúng cho Thần Hoàng nơi nhà gái đang cư ngụ, giống lễ Nạp Cheo ở Việt Nam lúc trước:

Nuôi lợn thì phải vớt bèo,
Lấy vợ thì phải nộp cheo cho làng.

Có cưới mà chẳng có cheo,
Dẫu rằng có giết mười heo cũng hoài.

Lệ Khun Phí do bộ luật hôn nhân Lào ấn định, mức độ cao thấp, ít nhiều của lễ vật cũng được quy định sẵn cho mọi hoàn cảnh và thành phần trong xã hội.

2. Khà Đoòng ( lễ vật thách cưới):

Trong bộ luật hôn nhân của Lào điều khoản Khà Đoòng rất nhu nhuyễn song thực tế lại “không có không được”, bắt buộc nhà trai phải nộp cho nhà gái. Dĩ nhiên số lượng cao thấp là do tài thương lượng, điều đình của ông hay bà mai với cha mẹ đàng gái. Ở tỉnh thành, phần vật liệu thách cưới thường chỉ tính bằng tiền hay vàng ta. Ở nông thôn lại có cả trâu bò ruộng đất.

Khà Đoòng chỉ phải nộp trong ngày cưới, sẽ được nói rõ trong mục hôn lễ chính thức.

Trong bài nầy chúng tôi tự cho phép tránh nói tới những trường hợp quá độ thỉnh thoảng vẫn xảy ra trong việc gả con gái của người lớp trước, Lào cũng như Việt. Ví dụ vì lý do nào đó, nhà gái yêu sách phần thách cưới hay Khà Đoòng mà nhà trai không sao kham nổi nhưng vì “lôống hặc nỏng lẻo ” (lỡ yêu em rồi) thì trong 36 chước anh đành chọn chước ” tít nị ” (mắc nợ) để được em, sau đó đời hai ta trả không hết thì con cái chúng ta tức Cháu Ngoại thân yêu của cha mẹ em trả cho kỳ hết. Trường hợp nầy ” duyên là nợ ” ý nghĩa thật khít khao quá. Thời buổi nầy mà đẩy nhau vào ” chân tường ” như trên thì cha mẹ em chỉ việc hợp xướng tuyệt phẩm ” Con Gái Mất – Lễ Vật Không ” !

Mới nói sẽ tránh bàn rộng chuyện thách cưới, nhưng ca dao ta lại phong phú quá, sát đề tài định tránh quá, thôi đành trích dẫn ” vài câu ” … cường điệu, cho bỏ công tìm tòi :

1.
Em là con gái nhà giàu,
Mẹ cha thách cưới ra màu xinh xao.
Cưới em trăm tấm lụa đào,
Một trăm hòn ngọc, hai mươi tám ngôi sao trên trời.
Tráp tròn dẫn đủ trăm đôi,
Ống thuốc bằng bạc,ống vôi bằng vàng.
Sắm xe tứ mã đem sang,
Để quan viên họ nhà nàng đưa dâu:
Ba trăm nón Nghệ đội đầu,
Mỗi người một cái quạt Tàu cầm xinh.
Anh sẽ sắm nhiễu Nghi Đình,
May chăn cho rộng, ta mình đắp chung.
Cưới em chín chỉnh mật ong,
Mười cót xôi trắng, mười nong xôi vò.
Cưới em tám vạn trâu bò,
Bảy vạn dê lợn, trăm vò rượu tăm.
Lá đa mặt nguyệt hôm rằm,
Răng nanh thằng Cuội, râu cằm thiên lôi.
Gan ruồi, mỡ muỗi cho tươi,
Xin chàng chín chục con giơi goá chồng.
Thách thế mới thỏa tấm lòng,
Chàng không lo được đừng hòng lấy em.
2.
Mẹ ơi, năm nay con 18 tuổi rồi,
Chồng con chưa có, mẹ thời tính sao ?
Con chim khách nó mách có hai bà mối,
Mẹ ngồi thách cưới:
Tiền chẳn năm quan,
Cau chẳn năm ngàn,
Lợn béo năm con,
Áo quần năm đôi.

Mẹ ơi, năm nay con Hâm ba tuổi rồi,
Chồng con chưa có, mẹ thời tính sao ?
Con chim khách nó mách có hai bà mối,
Mẹ ngồi thách cưới:
Tiền chẳn ba quan,
Cau chẳn ba ngàn,
Lợn béo ba con,
Áo quần ba đôi.

Mẹ ơi, năm nay con Bâm hai tuổi rồi,
Chồng con chưa có, mẹ thời tính sao ?
Con chim khách nó mách có hai bà mối,
Mẹ ngồi thách cưới:
Tiền chẳn một quan,
Cau chẳn một ngàn,
Lợn béo một con,
Áo quần một đôi.

Mẹ ơi, năm nay con quá Bâm rồi,
Chồng con vẫn hoàn chưa có,
Mẹ thời … mẹ thời chông kho !

(Còn tiếp)

Advertisements

Make a Comment

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Liked it here?
Why not try sites on the blogroll...

%d bloggers like this: